Mobbing Suç Mudur?

Türk Ceza Kanunumuzda “mobbing” adı altında ayrı bir suç tanımlaması yapılmamıştır. Ancak mobbing suç olarak tanımlanmamış olsa da; Özellikle iş yerinde karşılaşmış olduğumuz bu hukuk dışı davranışlar ceza hukuku açısından tamamen cezasız kalmamaktadır. İş hukuku haricinde ayrıca ceza hukuku açısından da mobbing uygulayan kişilerin cezalandırılması mümkündür. Peki mobbing suç mudur? Cezası nedir? Mobbing nereye şikayet edilir? Tüm bu soruların cevaplarını yazımızın ilerleyen bölümlerinde bulabilirsiniz.

Detaylara geçmeden önce dilerseniz “mobbing” tanımı üzerinde duralım. Böylelikle mobbing suç mudur? Sorusunun cevabını daha kolay kavrayabileceğiz.

Mobbing Nedir?

Mobbing, iş yerinde sistematik olarak gerçekleşen psikolojik baskı, küçümseme, yıldırma amaçlı davranışlar veya dışlanma gibi sözlü veya fiziki davranışlardır. İş yerinde mobbing unsurlarının oluşması için bu tür davranışların sistematik ve belirli aralıklarla devam etmesi gerekir. Her ne kadar iş yerinde mobbingden söz edebilmek için bu davranışların birden fazla kez gerçekleşmesi zorunlu olsa da; Tek seferde gerçekleşen bu davranışlar ceza hukuku açısından suç teşkil edebilecektir. Bu durumda kişi doğrudan mobbing cezası ile cezalandırılmasa da; Türk Ceza Kanunumuzda suç olarak tanımlanmış fiillerden dolayı mobbing uygulayan kişinin cezalandırılması mümkündür.

Örneğin iş yerinden uzaklaştırmak, soğutmak veya yıldırmak amacı ile dikey mobbing veya yatay mobbing fark etmeksizin çalışanı küçümseyecek, onur veya şerefini zedeleyecek davranışlarda bulunmak tek seferde gerçekleştiğinde mobbing olarak kabul edilmese de; Mobbing uygulayan çalışanın Türk Ceza Kanunumuzda yer alan hakaret suçu ile cezalandırılması mümkün olabilecektir.

Mobbing ve Ceza Hukuku Arasındaki İlişki

Aşağıda hazırlamış olduğumuz tabloda mobbing sayılan davranışlar ile bu davranışların ceza hukukundaki yaptırımı olabilecek suçlar sıralanmıştır.

Görüldüğü gibi mobbing sayılabilecek birçok fiil ve davranış ayrıca Türk Ceza Kanunumuzda suç olarak tanımlanmıştır. Mobbingin doğrudan suç olduğunu söyleyemesek dahi Türk Ceza Kanunumuzda farklı şekillerde suç olarak tanımlanmış olduğunu söyleyebiliriz.

Mobbing Cezası TCK

Yukarıda yapmış olduğumuz açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; Mobbing doğrudan suç olmasa da, mobbing olarak kabul edilebilecek fiil ve hareketlerden dolayı mobbing uygulayan kişi ayrıca Türk Ceza Kanunumuzda yer alan hükümlere göre cezalandırılabilir. Bu nedenle mobbing olarak kabul edilen davranışların ceza hukuku karşılığındaki yaptırımları değişiklik gösterir.

Hakaret ve Küçük Düşürücü Davranışlar

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Hakaret Suçu ve Cezası
• Kanun Maddesi TCK 125

Hakaret

Madde 125- (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.

(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.

(3) Hakaret suçunun;

a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,

b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,

c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,

İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.

(5) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.

Tehdit Etmek / Korkutmak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Tehdit Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 106

Tehdit

Madde 106- (1) Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikayeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

(2) Tehdidin;

a) Silahla,

b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,

c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,

d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,

İşlenmesi halinde, fail hakkında iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ceza verilir.

İş Harici Sürekli Aramak, Rahatsız Etmek

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozmak Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 123

Kişilerin huzur ve sükununu bozma

Madde 123- (1) Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla; telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması halinde, mağdurun şikayeti üzerine faile üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

Çalışanın Özel Hayatına İlişkin Araştırmalar Yapmak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Olarak Ele Geçirilmesi Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 136

Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme

Madde 136- (1) Kişisel verileri, hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Suçun konusunun, Ceza Muhakemesi Kanununun 236 ncı maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan beyan ve görüntüler olması durumunda verilecek ceza bir kat artırılır.

Çalışana Ait Özel Bilgileri İş Yerinde Yaymak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 134

Özel hayatın gizliliğini ihlal

Madde 134- (1) Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

(2) Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.

Çalışana Karşı Darp / Cebir Uygulamak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Kasten Yaralama / Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Kasten Yaralama
• Kanun Maddesi; TCK 86 – TCK 87

Kasten yaralama

Madde 86- (1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.

(3) Kasten yaralama suçunun;

a) Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı,

b) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

e) Silahla,

f) Canavarca hisle,

İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında, (f) bendi bakımından ise bir kat artırılır.

İş Yerinde Ayrımcılık Yapmak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Nefret ve Ayrımcılık Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 122

Nefret ve ayırımcılık

• Madde 122- 
• (1) Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle;
• a) Bir kişiye kamuya arz edilmiş olan bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya kiraya verilmesini,
• b) Bir kişinin kamuya arz edilmiş belli bir hizmetten yararlanmasını,
• c) Bir kişinin işe alınmasını,
• d) Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını,
• engelleyen kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

İş Yeri Dışında İş Haricinde Temas Kurmaya Çalışmak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Israrlı Takip Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 123/A

Israrlı takip

MADDE 123/A- 

(1) Israrlı bir şekilde; fıziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Suçun;

a) Çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi,

b) Mağdurun okulunu, iş yerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması,

c) Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi,

hâlinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

(3) Bu maddede düzenlenen suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.

Cinsel İçerikli Söz Söylemek

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Cinsel Taciz Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 105

Cinsel taciz

Madde 105- (1) Bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında, mağdurun şikayeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adlî para cezasına fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Suçun;

a) Kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,

b) Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından,

c) Aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,

d) Posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,

e) Teşhir suretiyle,

işlenmesi hâlinde yukarıdaki fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu fiil nedeniyle mağdur; işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmış ise verilecek ceza bir yıldan az olamaz.

Cinsel Amaçlı Fiili Hareketlerde Bulunmak

• Türk Ceza Kanunundaki Karşılığı; Cinsel Saldırı Suçu
• Kanun Maddesi; TCK 102

Cinsel saldırı

Madde 102-

(1) Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlâl eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Cinsel davranışın sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda, on iki yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

(3) Suçun;

a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

b) Kamu görevinin, vesayet veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

c) Üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş, evlat edinen veya evlatlık tarafından,

d) Silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte,

e) İnsanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu ortamların sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,

işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır.

(4) Cinsel saldırı için başvurulan cebir ve şiddetin kasten yaralama suçunun ağır neticelerine neden olması hâlinde, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

(5) Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.

Mobbing Cezası Nedir?

Görüldüğü gibi Türk Ceza Kanunumuzda veya diğer özel yasalarda mobbingi suç olarak tanımlayan bir kanun maddesi bulunmasa da; Mobbingin nitelik ve kapsamına göre ilgili kişinin yukarıda belirtmiş olduğumuz kanun maddeleri ile cezalandırılması mümkündür.

Kamuda Mobbing Suç Mudur?

Mobbing sadece özel sektördü karşılaşılan hukuka aykırı bir davranış değildir. Kamu kurumlarında da maalesef ki mobbing ile karşılaşmak mümkündür.

Tıpkı özel sektörde olduğu gibi kamu kurumlarında da mobbing uygulayan kişinin yukarıda sıralamış olduğumuz fiili davranışlar nedeniyle Türk Ceza Kanununda yer alan ilgili kanun maddesi ile yargılanması mümkündür. Ancak bununla beraber ayrıca idari yönden de diğer bir ifade ile disiplin cezası şeklinde de mobbing uygulayan kişinin cezalandırılması muhtemeldir.

Bunun için ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125. Maddesi dikkate alınmalıdır.

Kamuda Mobbing Cezası (Disiplin Cezası)

Mobbing Suç Mudur? (Sonuç)

Yapmış olduğumuz bu açıklamalar sonrasında mobbingin doğrudan suç olmadığını, ancak mobbing sayılan bu davranışların ceza hukuku alanında farklı yaptırımı olduğunu söyleyebiliriz.